czyli prawie – rozmowa Czytelnika Ciekawskiego z Panią

Skąd pochodzi słowo „biblioteka” ?

BIBLIOTEKA – słowo to pochodzi od greckich wyrazów: biblion – książka i teke – składnica.

Kiedy powstały i jak wyglądały pierwsze biblioteki?

Pierwsze biblioteki  powstały w starożytności, ok. 4000 lat p.n.e.  starożytnym Egipcie, w Małej Azji i w Chinach

W starożytnej Grecji i Rzymie powstawały biblioteki prywatne, szkolne oraz biblioteki przy świątyniach . Powstawały tu także archiwa i biblioteki przy ośrodkach władzy

Jakie biblioteki okresu  starożytności są najbardziej znane ?

Do najbardziej znanych bibliotek należą:

Biblioteka króla Assurbanipala (Babilonia)

Biblioteka Aleksandryjska (Grecja)

Biblioteka Pergameńska (Grecja)

Biblioteki królów Macedonii Bibliotheca Ulpia (Rzym)

Co ciekawego można dowiedzieć się o tych bibliotekach?

Biblioteka króla Assurbanipala Niniwie (Babilonia), stolicy Asyrii (VII w. p.n.e.) zawierała ok. 22000 glinianych tabliczek, na których zapisano historie ludzi i zdarzenia sięgające XXIII wieku p.n.e., podręczniki.

BIBLIOTEKĘ ALEKSANDRYJSKĄ założył w początkach III w. p.n.e. Ptolemeusz I – pierwszy hellenistyczny władca Egiptu. Biblioteka ta była wielkim ośrodkiem naukowym.

Biblioteka za czasów założyciela liczyła prawdopodobnie 200 tys. zwojów, a w I w. p.n.e. 700 tys. zwojów. W III w. p.n.e. kierownik biblioteki – Kallimach z Cyreny ułożył katalog rzeczowy księgozbioru Pinakes, składający się z X działów: EPOS, DRAMAT, PRAWO, FILOZOFIA, HISTORIA, RETORYKA, MEDYCYNA, NAUKI MATEMATYCZNE, NAUKI PRZYRODNICZE, RÓŻNE DZIEDZINY

Biblioteka podzielona była na dwie części:

BRUCHEION – zgromadzono w nim księgozbiór przeznaczony dla uczonych greckich;

SERAPEION – był przeznaczony na użytek mieszkańców miasta

Niestety, księgozbiór spłonął podczas oblężenia Aleksandrii przez Cezara w roku 48-47 p.n.e. oraz w okresie wczesnego chrześcijaństwa

Obecnie Biblioteka Aleksandryjska została odbudowana z funduszy UNESCO i wielu krajów, głównie arabskich. Otwarcie nastąpiło  w końcu 2002 roku. Biblioteka posiada najnowocześniejsze urządzenia, systemy multimedialne i komputerowe archiwum.

BIBLIOTEKA PERGAMEŃSKA – Założył ją król Eumenes II w. p.n.e. Liczyła 200 tys. zwojów i znajdowała się przy świątyni Ateny. Zbiory skatalogowano na wzór Pinakes Kallimacha (j.w.)

BIBLIOTEKI RZYMSKIE, to:

– Biblioteka królów Macedonii – założył ją Emiliusz Paulus, po przywiezieniu do Rzymu zbiorów z Macedonii  w 168 r. p.n.e

– Biblioteki prywatne – cesarza Oktawiana Augusta oraz bogatych Rzymian (I w.p.n.e.) Jak więc widzicie, księgozbiory były często prywatne i zarezerwowane dla wąskich grup czytelników.

Kiedy założono pierwszą bibliotekę publiczną, dostępną dla wszystkich?

Pierwszą bibliotekę o charakterze publicznym założono w  39 r. naszej ery. Było to tzw. Atrium Libertatis , a wypożyczano książki greckie i łacińskie.

Natomiast 11 lat wcześniej cesarz August założył w świątyni Apollina na Palatynie najznakomitszą bibliotekę miasta Rzymu, która –  niestety  – podczas wielkiego pożaru Rzymu, za panowania Nerona, doszczętnie spłonęła.

Wyobraźcie sobie, iż ok. 100 r. naszej ery panował również zwyczaj umieszczania księgozbiorów w łaźniach rzymskich! Były to bowiem miejsca spotkań obywateli,   miejsca dyskusji i odczytów.

 Około roku 370 r. n. e. miało być w Rzymie ok. 28 bibliotek publicznych, dostępnych dla obywateli!

Jak wyglądały biblioteki od okresu średniowiecza do czasów współczesnych?

Od okresu średniowiecza głównymi ośrodkami, w których gromadzono książki  były : klasztory, katedry, kościoły, parafie, uniwersytety.
Zbiory biblioteczne składały się głównie z ksiąg  rękopiśmiennych, które powstawały w skryptoriach.

Wyobraźcie sobie, iż za cenę ręcznie wykonanej książki w okresie średniowiecza można było kupić kilka wiosek. Ceniono bowiem ogrom pracy włożonej w powstanie książki, a ponadto były zdobione pracochłonnymi ilustracjami, złotem i drogocennymi kamieniami

Prawdziwą skarbnicą księgozbiorów w okresie średniowiecza stały się więc BIBLIOTEKI KLASZTORNE ( najstarsza – biblioteka klasztorna na Monte Cassino we Włoszech)

Twórcami ksiąg zgromadzonych w bibliotekach klasztornych byli pracowici mnisi.

Czy istniały biblioteki klasztorne w Polsce?

Oczywiście, bogate księgozbiory znajdowały się przy klasztorach zakonu Benedyktynów (Tyniec, Łysa Góra), Cystersów (Mogiła pod Krakowem), Dominikanów, Franciszkanów i  Jezuitów.

Biblioteka – klasztor Zakonu Cystersów w Mogile

Przy katedrach , od IV w. zakładano biblioteki katedralne.

Biblioteki miały służyć pogłębianiu kultu religijnego, były pomocne w kształceniu kleru.

W jakich jeszcze  miejscach powstawały biblioteki?

Począwszy od okresu średniowiecza najbardziej znane i różnorodne tematycznie księgozbiory powstawały przy uniwersytetach. Były to BIBLIOTEKI UNIWERSYTECKIE.

Najbardziej znane: biblioteki uniwersytetów  w Sorbonie(Francja), Padwie
i Bolonii (Włochy), w Pradze (Czechy), Wiedniu (Austria), Cambridge i Oxfordzie (Anglia)

Czy wiecie, że największą polską i europejską książnicą średniowieczną była Biblioteka Uniwersytetu Krakowskiego – dzisiaj Biblioteka Jagiellońska (powstała w 1364 r. z inicjatywy  Kazimierza Wielkiego, a odnowiona w 1400r. przez Władysława Jagiełłę)

Wyobraźcie sobie, iż królowa Jadwiga – żona Władysława Jagiełły, właśnie uniwersytetowi zapisała wszystkie swoje pieniądze, całą biżuterię, zdobne stroje i cenne sprzęty. A tym samym: zapewniła uczelni i bibliotece świetlaną przyszłość oraz środki potrzebne na zakup domu stanowiącego trzon dzisiejszego Collegium Maius(Biblioteki Jagiellońskiej)

Królowa Jadwiga wśród fundatorów Akademii Krakowskiej. Obraz Jana Matejki

Zakładano  także biblioteki prywatne :

BIBLIOTEKI DWORSKIE LUB KRÓLEWSKIE –  gromadzili je na swoich dworach cesarzowie, królowie i książęta (w Polsce – Kazimierz Wielki, dynastia Jagiellonów, król Zygmunt August, dynastia Wazów, król Jan III Sobieski, król Stanisław August Poniatowski, królowie francuscy),

Biblioteka króla Jana II Sobieskiego w Wilanowie

BIBLIOTEKI MAGNACKIE – zakładane przez możne rody magnackie
i szlacheckie (Medyceusze – Włochy)

–  BIBLIOTEKI MIESZCZAŃSKIE- prywatne biblioteki bogatych mieszczan

W kolejnych okresach historycznych powstawały :

Biblioteki wielkich uczonych (księgozbiór profesorów Uniwersytetu Krakowskiego)

Biblioteki fundacyjne wielkich rodów  magnackich, przekształcane później na książnice udostępniane ogółowi społeczeństwa(w okresie zaborów), np. Biblioteka Załuskich – największa biblioteka okresu przed zaborami (300 tys.Tomów),  Biblioteka Raczyńskich – zdjęcie poniżej

– Biblioteki szkolne

– Biblioteki pedagogiczne     

–  Biblioteki publiczne (pierwsze biblioteki publiczne, były to prywatne zbiory, udostępniane ogółowi społeczeństwa

Najstarsza, istniejąca do dziś biblioteka publiczna – BibliotekaRaczyńskich powstała
w 1829 roku. Ufundowana przez Hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Do dziś jest jedną z najważniejszych książnic w kraju(poniżej)

Biblioteka Raczyńskich(Poznań) – jedna z najstarszych bibliotek  publicznych w Polsce
Biblioteka Załuskich (jedna z pierwszych bibliotek publicznych w Polsce) przekształcona w  Bibliotekę Narodową w Warszawie

Biblioteki dawniej – były tylko miejscem gromadzenia zwojów, z czasem stały się skarbcem chroniącym bezcenne woluminy, dzisiaj aspirują do miana otwartych, nowoczesnych centrów kultury.

Warto kliknąć w ten link. Zobaczymy wówczas 10 najpiękniejszych i najbardziej intrygujących  bibliotek w Polsce. Można się zachwycić!

https://culture.pl/pl/artykul/10-niezwyklych-bibliotek-w-polsce

Rolę biblioteki dobitnie określili bracia Załuscy – założyciele jednej z pierwszych bibliotek publicznych z 1747r. Nad wejściem do gmachu biblioteki  fundatorzy umieścili łacińskie inskrypcje o treści : „Zachęta dla młodzieży, podpora dla starców, zajęcie dla uczonych, rozrywka dla zajętych , widowisko dla wypoczywających, pełen chwały pomnik dla założyciela”

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *